(یاد داشتی بر کتاب بم، مهر بی ریای رودابه تازه ترین تالیف ید الله آقاعباسی نویسنده و کارگردان تئاتر)
"چون تو ای شیوا
جایگاه آتش را دوست داری
من دل خود را
جایگاه آتش ساخته ام
تا تو در آن به رقص جاودانه ات بپردازی"
زلزله دردناک شهر بم دستمایه خلق آثار زیادی از نویسندگان و هنرمندان بوده است . وسعت این رویداد بقدری وسیع است که تولید این آثار در آینده هم مسکوت نمی ماند و به شکلی مستمر ادامه خواهد یافت. این استمرار را می توان از بم نوشته ها و بم سرایی ها و بم مصور شده ها یی که در سالگرد این اتفاق بصورت روتین تولید می شوند به خوبی مشاهده کرد. بیشتر این مخلوقات ادبی و هنری در جهت بر انگیختن حس ترحم مخاطب خود گام بر می داشتند. اگرچه عنوان آخرین تالیف آقا عباسی در مورد بم و زلزله بم است ولی بر عکس بسیاری از نوشته ها قصد این را ندارد که انگشت بر روی دکمه فوران ترحم مخاطب بگذارد. نویسنده در این کتاب سعی کرده است تا بیشتر مخاطب را به تفکر و تعمق فرو ببرد. او خواسته که مخاطب از رمانتیک صرف بودن بپرهیزد و در فضای ایجاد شده به مسائل نو و مشکلات عمیق انسانی و اجتماعی فکر کند. اگر چه در نگاه اول هدف نویسنده برگزاری نمایش خلاق در شهر ویران شده بم بنظر می رسد ولی اهداف بزرگتر و متعالی تر نویسنده، کتاب بم مهر بی ریای رودابه را از زورناله های معمول و اینچنینی دور کرده است. کتاب مانند رها شدن فریادی است که سالها در گلو مانده است نعره ای خاموش که حالا با آمدن زلزله، نویسنده (راوی) بهانه و انرژی رها کردن آن را بدست آورده است. و حالا ما در سطور این کتاب انرژی آزاد شده ای را می بینیم که خود خواسته و یا ناخواسته منکوب مانده بود . در جریان این آزاد سازی است که مسائل تاریخی و اجتماعی و انسانی به چالش کشیده شده است. مسائلی که پیرنگی مستند دارند. انتخاب راوی اول شخص (راوی نویسنده) و توصیفات و تعریفهای او بعنوان شخصی که در جریان همه اتفاقات است به مستند بودن آن کمک زیادی کرده است.
مستندات و حقایق اینچنینی سخت و تلخ و گزنده اند و بیان کردنشان بصورت تاثیر گذار کار دشواری است . نویسنده کتاب به خوبی از این موضوع آگاه بوده است .لذا با روایت داستانی خاطره وار که آغازش از گذشته های دور است مخاطب را با خود همراه می کند. این داستان مانند طنابی تا انتهای کتاب کشیده می شود .نویسنده در این مسیر هر جا که صلاح می بیند زلزله را بهانه ای می سازد برای گفتن بسیاری از حقایق بدون آنکه به ورطه شعارزدگی بیفتد. و یا سیاهه ای دردناک و زجر آور بنویسد . یا اثری رمانتیک و ترحم انگیز خلق کند. در تمام کتاب سنگینی مستندات و داستان برابر است و این بینابین بودن کتاب را به اثری مستند داستانی تبدیل کرده است. کتاب با اعلام سرخوردگی و به ستوه آمدن راوی (که استاد دانشگاه است) و رخوت و درماندگی شاگردانش آغاز می شود. انگار او و همه کسانی که در باره اش سخن می گوید انتظار یک اتفاق را می کشند. اتفاقی درونی و بیرونی . انقلابی که همه را از رخوت آزاد کند. انقلابی که شاید زلزله بم باشد. و زلزله می آید. در جریان این انقلاب و اتفاق و زلزله همه خود را می شناسند و خود را محک می زنند . سپس راوی از صدایی حرف می زند که در دوران جوانی اش ناخواسته به آن دلبسته شده و ناخواسته از آن بریده است. بی آنکه صاحب صدا را دیده باشد. دختری که راوی فقط صدایش را شنیده است . و حالا پس از این همه سال زمانی که برای آموزش نمایش خلاق به بم رفته آن صدا را از چادر یکی از آوارگان می شنود. این بخش همان قسمت زنجیر واری است که مخاطب را با خود می کشد. خواننده هم می خواهد مانند راوی صاحب صدا را ببیند. مثل این است که این صدا گمگشته ای است که همه آن را می جویند. شاید بتوان گفت که این صدا ندای خفته درون همه ماست. که حالا بیدار شده. اگر چه در آخر نه راوی و نه مخاطب صاحب صدا را نمی بینند ولی در طی کشف این صدا همه از رخوت در آمده اند. در آخر کتاب می بینیم استاد دانشگاهی که به قول خودش فقط حرف می زند و کف می کند و دانشجویانی که فقط می نویسند و کف می کنند وارد میدان می شوند. آنها می روند تا نمایش خلاق را بعنوان ضرورتی مهم و حیاتی برای کودکان آسیب دیده جا بیندازند. با اینهمه باز هم نمی توان گفت که کتاب صرفا در خصوص نمایش خلاق است. بلکه این موضوع هم مانند موارد دیگر به چالش کشیده می شود. همه چیز به هم می ریزد . درباره همه چیز بی پرده حرف زده می شود و در نهایت همه چیز به آرامش می رسد.
بم ،مهر بی ریای رودابه اثری درخور تامل است معجونی متعادل و متوازن از حقیقت و داستان . از خوبی ها و بدی ها، زشتی ها و پلیدی ها ، گذشت ها و خود خواهی ها ، معجونی که خوردن آن می تواند تغییرات شگرفی در مخاطب ایجاد کند. ید اله آقاعباسی زلزله دلخراش و هول انگیز بم را بهانه ای ساخته . حرکت و تکانی . که بشکند و تغییر بدهد هر آنچه که باید از دیدگاهش تغییر کند و بشکند. به میان بیاورد هر آنچه که وجود ندارد و باید باشد و از میان ببرد هر چه نباید باشد و موجود است. و همه اینها را با روایتی شیرین و دلی صبور و صاف و بی غرض می آموزد در بم ، مهر بی ریای رودابه.
|
+| نوشته شده توسط
راهنما در چهارشنبه چهاردهم فروردین 1387
|
